Część pierwsza 1938-1939
W Archiwum Państwowym w Radzyniu Podlaskim zachował się protokolarz zebrań wójta gminy Łysobyki z sołtysami poszczególnych wsi w okresie od 30 kwietnia 1938 r. do 17 kwietnia 1946 r. W dzisiejszym poście chciałabym przedstawić, jakie sprawy były poruszane do 1 lipca 1939 r.
We wskazanym okresie odbyło się 27 spotkań, które protokołował sekretarz gminy Ludwik Protasiewicz, zebraniom przewodniczył wójt Władysław Celej z Lenda. Schemat protokołów był zawsze ten sam: na początku wymieniono imiona i nazwiska sołtysów, ale nie przypisano ich do konkretnej miejscowości; odczytywane były pisma starosty oraz różnych urzędów i instytucji celem zapoznania sołtysów z ich treścią; odnotowywano także polecenia i napomnienia wójta.
Odnośnie sołtysów, na podstawie późniejszych protokołów, udało mi się połączyć nazwiska kilku sołtysów z konkretną miejscowością. We wspomnianym przedziale czasowym: Blizocin reprezentował Franciszek Wardak, Krępę Jan Kucio, Łysobyki Jan Gałązka, Niedźwiedź Józef Gładysz, Podlodówkę Józef Madoń. Pozostałych sołtysów nie udało mi się przyporządkować do konkretnej miejscowości, są to: Aleksander Lemieszek, Szczepan Mich (od marca 1939 r. zastąpił go Antoni Stachniak), Józef Mazur, Zygmunt Suska, Kazimierz Kowalczyk. Wymienieni panowie byli sołtysami Przytoczna, Woli Blizockiej, Walentynowa, Ferdynandowa, Lenda Wielkiego.
Na każdym spotkaniu wójt odczytywał pisma starosty lub różnych instytucji. Niemal każde pismo starosty poruszało następujące problemy, charakterystyczne dla wsi: zarażenia pryszczycą lub wygaśnięcie tej choroby zwierzęcej, choroby zakaźne zwierząt, wykaz okręgów zapowietrzonych lub zagrożonych zapowietrzeniem chorobami zwierzęcymi, zamknięcie lub otwarcie targów i jarmarków dla zwierząt (na liście zamkniętych targów był też Michów), wścieklizna psów, pomór świń, wygaśnięcie zarazy trzody chlewnej w Łysobykach w marcu 1939r., nosacica koni lub podejrzenie tej choroby (na liście znalazł się Podlodów), niszczenie szkodników drzew owocowych, transport bydła, ochrona ryb w okresie wiosennym.
Obok wyżej wymienionych spraw pisma starosty dotyczyły także: tabliczek informacyjnych przy wozach zarobkowych, bezpieczeństwa na przejazdach kolejowych, wybijania szyb w pociągach osobowych, świadectw pochodzenia zwierząt, cen chleba, ubezpieczenia od huraganów i powodzi, sprzedaży jaj kurzych na wagę, kursów melioracyjnych i betoniarskich, opłat stemplowych, spędu koni w Kocku.
W pismach starosty pojawiły się też sprawy związane ze zbliżająca się wojną: dodatkowe komisje poborowe, zakup koni dla wojska, zakup owsa dla koni wojskowych, wypłata zasiłku dla rodzin rezerwistów, których sytuacja materialna uległa pogorszeniu, przeciwdziałania szkodom polowym w okresie ćwiczeń wojskowych.
Obowiązkowym punktem takich spotkań w maju każdego roku była sprawa bezpieczeństwa pożarowego. Wójt zobowiązywał sołtysów, by ci przypominali i kontrolowali sprzęt przeciwpożarowy w każdym gospodarstwie, czyli: beczka z wodą, drabina, bosak, tłumnica. Do obowiązku gospodarza było usunięcie zagaty i słomy ze strychu, a także naprawa i pobielenie płotów oraz uporządkowanie podwórka. Opornych gospodarzy wpisywano na listę, która dostarczano do Urzędu Gminy.
Jakie inne obowiązki narzucał wójt sołtysom? Było ich wiele, np. zbiórka: składki ogniowej, podatku drogowego, wyznaczanie i kontrolowanie warty nocnej w każdej wsi, roztaczanie opieki nad bibliotekami, których kierownicy zostali powołani do wojska lub zmarli.
Bardzo niewdzięcznym obowiązkiem sołtysów było wyznaczanie gospodarzy z wozem oraz gospodarzy pieszych do prac szarwarkowych, które stanowiły obowiązek mieszkańców wsi. Szarwark to przymusowe świadczenie mieszkańców wsi polegające głównie na budowie oraz naprawie dróg, mostów, wałów przeciwpowodziowych. Szarwark napotykał wiele sprzeciwu, dlatego wójt zobowiązywał sołtysów do zgłoszenia nieodrobionych szarwarków. Stosowne pismo wysyłano do urzędu skarbowego celem egzekucji. Sołtysi wyznaczali po 10 furmanek i 10 pieszych robotników do prac szarwarkowych.
Sołtysów zobowiązywano również do rozwieszenia pism np. w sprawie: wymiaru okien w oborach, rejestracji ogierów, usunięcia ostu na podwórkach i polach.