Wojciech i Marianna Przanowscy, właściciele majątku Przytoczno
Będąc na cmentarzu w Przytocznie, nie sposób nie zauważyć kwatery grobów rodziny Przanowskich i Kuszell, dziedziców majątku Przytoczno. W dzisiejszym poście chcę przybliżyć małżonków Wojciecha Przanowskiego i Maryanny Przanowskiej z d. Wessel.
Czego można dowiedzieć się z napisu na płycie nagrobnej Wojciecha? Na początek wyjaśnienie: otóż płyta nagrobna do początku lat 80-tych XX wieku spoczywała na grobie Wojciecha Przanowskiego na cmentarzu przykościelnym w Jeziorzanach. Ówczesny proboszcz ks. Jan Milanowski rozpoczął budowę nowej dzwonnicy, więc zdecydowano, że płyta nagrobna Przanowskiego zostanie przeniesiona na cmentarz w Przytocznie. Jedną z osób zaangażowanych w relokację płyty był p. Stefan Ciołek z Przytoczna.
W 1830 r. cmentarz w Łysobykach był już zapełniony, więc szukano nowego miejsca na pochówki. Początkowo wybrano kwaterę przy dzisiejszych tzw. Krzyżówkach w Przytocznie, w miejscu, gdzie mieści się obecnie przedsiębiorstwo p. Wesołka. Po niedługim czasie ponownie szukano miejsca na cmentarz i wybrano je przy drodze do pól zwanych Podlędzie lub przy drodze do Podlodowa, ale i tu lokalizacja okazała się nietrafiona. W końcu cmentarz usytuowano przy trakcie z Przytoczna do Woli Blizockiej i to miejsce okazało się trwałe, cmentarz tu funkcjonuje do dzisiaj. Dlaczego szczątki doczesne Wojciecha spoczęły na przykościelnym cmentarzu w Łysobykach, mimo że był już zapełniony? Był to czas, kiedy ciągle poszukiwano terenu pod nowy cmentarz. Myślę , iż sporadycznie, dla osób znaczących w lokalnej hierarchii społecznej, w sprawie pochówku czyniono wyjątki. W końcu Przanowski był dziedzicem Przytoczna.
Jakie informacje dostarcza odczytanie epitafium z płyty nagrobnej Wojciecha Przanowskiego:
D O M
Wojciech
Przanowski
b. Kapitan
b. Wojsk Polskich
Ur. 1788
Zm. 1853 r. 10 marca
Najlepszemu Mężowi
i Ojcu
Żona z dziećmi tę pamiątkę
nad grobem stawiają
Wiemy, w którym roku się urodził, w 1788. Z innych źródeł wiadomo, że przyszedł na świat w Markuszowie. Jego rodzice to: Wojciech Przanowski h. Nowina i Serafina Przanowska z d. Hofman. Początkowo swoje życie zawodowe związał z wojskiem, stąd informacja w epitafium iż był kapitanem wojsk polskich. Z dostępnych mi źródeł wiem, że w latach 1817-1822 służył jako porucznik 1 pułku w Radzyniu Podlaskim. W l. 1822-1823 służył już jako kapitan w 3 pułku także w Radzyniu. Od 1824 do 1830 r. w 1 pułku i nadal w Radzyniu. Wiadomo, że założył rodzinę i mieszkał w Przytocznie. W akcie zgonu zapisano, że jego zgon zgłosili do proboszcza Zakrzewskiego w Łysobykach: Jan Marcinkowski l. 45- dzierżawca dóbr Białobrzegi, tamże zamieszkały i Felix Łapczyński l. 42 – właściciel Krępy i Kawęczyna.
Zaraz powyżej płyty Wojciecha znajduje się nagrobek jego małżonki Marianny Przanowskiej z d. Wessel. Na cokole widoczne jest tylko część epitafium, czas zrobił swoje i część napisu jest nieczytelna. Jednak sens można uchwycić:
Boże słodki błogosław
każdemu kto zbliży się
westchnieniem [za duszę?]
Marianny Przanowskiej
zmarłej w wieku…?
dnia …?
18…?
Podobnie napis na płycie poza imieniem i nazwiskiem oraz datą śmierci jest nieczytelny. Można jedynie dostrzec:
Marya z Wesslów
Przanowska
1864
Wiadomo, że w chwili śmierci miała 59 lat. Przyszła na świat w 1805 r. w Szczekarkowie. Jej zgon zgłosili do proboszcza Grzybowskiego w Łysobykach: Jan Marcinkowski dziedzic dóbr w Kłoczewie i dzierżawca dóbr Przytoczno oraz Feliks Łapczyński właściciel dóbr Kawęczyn, obaj mający po 56 lat. Maryanna zmarła 9 sierpnia 1864 r. w Lublinie, gdzie osiadła po śmierci męża.
W 1830 r. Wojciech ożenił się z Marianną Wessel h. Rogala, córką Adama Wessla i Aldony Marianny Wessel z d. Grabowska. Związek małżeński zawarli w Lubartowie.
Wiadomo, iż w 1832 r. ojciec Marianny – Adam Wessel nabył część dóbr Przytoczno, zapewne od Grzegorza Zbyszewskiego. 8 lat później (w 1841r.) kontraktem kupna-sprzedaży swoją część majątku w Przytocznie Adam przekazuje córce Mariannie Przanowskiej, żonie Wojciecha. Właścicielami całego majątku przytockiego małżonkowie Przanowscy stają się w 1846r., przypuszczalnie poprzez zakup część dóbr przytockich od Walentego Jaźwińskiego.
Małżonkowie Przanowscy założyli folwark zwany Wojciechówka/Wojciechów lub Marianka (od imion założycieli), dzisiaj powszechnie używa się nazwy Sad. Przanowski był członkiem Towarzystwa Rolniczego w Królestwie Polskim. Jego żona określana jest przez proboszcza parafii Łysobyki – Bolesława Grzybowskiego jako kolatorka kościoła w Łysobykach. Poprzedni proboszcz – Zakrzewski miał z Marianną proces o prawo wypasania bydła na pastwisku przytockim.
Wydaje się, że małżonkowie tworzyli szczęśliwy związek. Doczekali się kilkorga dzieci, synów: Adama 1831-1901, Kazimierza Bernarda 1838-1882, Michała Eugeniusza 1840-1870, Jana Feliksa (brak danych), Wojciecha ( 1835-1876), Leona 1844-1924, oraz córek: Marianny (po mężu Przesmycka) Walentyny 1834-1886 (po mężu Kuszell) i Sabiny (brak danych).
Już po śmierci męża Marianna i jej syn Adam 12 sierpnia 1859 r. spisali akt notarialny u Leona Buczkowskiego, notariusza w Radzyniu Podlaskim, ustanawiający powstanie wsi Walentynów. W tym czasie Marianna mieszkała już w Lublinie w domu pod nr 317, dlatego w jej imieniu działał syn Adam jako plenipotent.
Na pierwszym zdjęciu groby Przanowskich, na drugim płyta nagrobna Wojciecha Przanowskiego, zaś na trzeciej fotografii nagrobek Marianny Przanowskiej z d. Wessel.