„Spis włościan majątku Przanowskiego i opis budowli posiadanych przez nich.” w 1858 r.

W dokumencie „Opis stanu dóbr Przytoczna sporządzony przez inżyniera powiatu radzyńskiego” w październiku 1858 r. znajduje się „Spis włościan majątku Przanowskiego i opis budowli posiadanych przez nich.” Spis dotyczy mieszkańców Przytoczna. Dokument wymienia kilkudziesięciu gospodarzy, komorników i wyrobników. W dokumencie przy nazwiskach włościan pojawia się określenie: „zarabia całą rolę” lub „zarabia pół roli”

Zapis „zarabia całą rolę” w XIX-wiecznym dokumencie odnosi się do systemu pańszczyźnianego i oznacza obowiązek odpracowania określonej liczby dni na polach pańskich w zamian za użytkowanie pełnego gospodarstwa chłopskiego. „Cała rola” to gospodarstwo o pełnym wymiarze, jakie przypisane było pełnorolnemu włościaninowi. „Zarabiać” oznaczało obrabiać, uprawiać.

Jeśli w spisach czy dokumentach hipotecznych z XIX w. widnieje „zarabia pół roli” lub „półrolnik”, oznacza to, że osoba ta uprawia ziemię (rolę) o określonym, połowicznym, wymiarze i jest zobowiązana do pańszczyzny proporcjonalnej do tej wielkości.

Wymienione w dokumencie domy i budynki gospodarcze (stodoły, chlewy i obórki) są dokładnie opisane wg ich stanu technicznego. Ja te opisy pomijam, podaję tylko ogólną ocenę.

1. Michał Kopacz – zarabiał całą rolę. Miał konia i 2 woły. Jego dom mieszkalny był rozebrany, gospodarz mieścił się w domu dworskim pod nr 23, który był drewniany, dwuśródizbowy. W połowie domu mieszkali dworscy parobcy, a w drugiej połowie Michał Kopacz. Do gospodarstwa należała stodoła i chlew. Ich stan techniczny oceniono jako średni. Ogrodzenie z chrustu.

2. Sobek Grzesiak – zarabiał całą rolę. Drugą zaś całą rolę do tego numeru należną po Franciszku Brońku zarabiał dwór. Tomek Matysek zarabiający pół roli spod nr 3 łącznie z Wojtkiem Stawinogą. Grzesiak posiadał jednego wołu. Dom drewniany w połowie na podkładzie kamiennej, kryty słomą. Stodoła drewniana, w stanie dobrym; obory także drewniane w stanie średnim. Ogrodzenie z żerdzi.

3. Wojtek Stawinoga – na pół roli z Tomkiem Matyskiem (spod nr 2), każdy miał po jednym wole. W drugiej połowie domu zamieszkałej niegdyś przez Mikołaja Witka, gospodarza, mieszkali parobcy dworscy. Rolę zaś całkowitą do niej należną zarabiał dwór. Budowle gospodarcze do Mikołaja Wrotka niegdyś należne to: dom drewniany, kryty słomą, z kominem murowanym, piecem i szabaśnikiem. W pierwszej połowie domu piec, komin i szabaśnik nowo wystawione przez dziedziców. Dwie stodoły drewniane, jedna w stanie dobrym; jedna drewniana obórka należna do pustki po Mikołaju Wrotku w stanie średnim, druga także drewniana w stanie mniej niż średnim. Ogrodzenie z żerdzi.

4. Szczepan Kopacz – zarabiał całą rolę, prócz tego zalegał z czasu, gdy siedział na pół roli. Miał jednego wołu. Dom drewniany, kryty strzechą, w środku komin i mury ogniowe. Dom z powodu starości w stanie złym. Stodoła ze spichrzem i obórka w stanie dobrym. Ogrodzenie z żerdzi.

5. Pustka po Jóźwie Kielmasie – całorolna, zarabia ja dwór. W siedzibie mieszkał wyrobnik i była kuźnia. Dom drewniany dwuśródizbowy obejmujący w połowie kuźnię i mieszkanie kowala, zaś w drugiej połowie mieszkał wyrobnik. Dom drewniany na podmurowaniu z kamienia polnego, z gankiem od frontu, kryty gontem. Izba kowala bez podłogi, był w niej piec i komin kapowy z szabaśnikiem. Do izby przylegała spiżarnia bez podłogi. Izba komornika była bez podłogi, z piecem, kominem kapowym i szabaśnikiem. Do tego domu należała stodoła bez wierzei, obórka i chlew w złym stanie. Ogrodzenie z żerdzi.

6. Wojtkowa Ciołkowa– zarabiała całą rolę. Posiadała jednego wołu. Dom drewniany (z kominem i murami ogniowymi) w złym stanie; stodoła i obora dobre. Ogrodzenie z chrustu.

7. Stach Kielmas – zarabiał całą rolę. Miał dwa woły. Dom drewniany na podkładzie kamiennej z kominem i murami ogniowymi w stanie dobrym. Stodoła i obora w stanie średnim. Ogrodzeni e z chrustu.

8. Felek Lemieszek – zarabiał całą rolę. Posiadał dwa woły. Dom drewniany z dwoma piecami i kominami kapowymi z szabaśnikami. Do tego domu należały dwie całe role i dwóch w nim mieszkało gospodarzy, czyli Lemieszek i Piotr Partyka. Dwie stodoły w stanie dobrym i dwie obórki także w stanie dobrym. Ogrodzenie w połowie z chrustu w połowie z żerdzi.

9. Ignacy Partyka – zarabiał całą rolę. Miał dwa woły. W domu mieszkało dwóch gospodarzy. Po drugim gospodarzu Kazimierzu Fotydze pozostała pustka całorolna, którą zarabiał dwór. Dom drewniany w stanie średnim. Jedna stodoła i obórka w stanie dobrym, drogie budynki gospodarcze po Fotydze były w stanie złym. Ogrodzenie z chrustu.

10. Mateusz Postek i Ignacy Ciołek – zarabiali całą rolę. Mieli dwa woły. Dom drewniany z kominem i murami ogniowymi w stanie średnim. Jedna stodoła w stanie dobrym i dwie obórki w stanie mniej niż średnim.

11. Kacper Cienkusz – zarabiał pół roli. Druga połowę roli zarabiał dwór. W połowie domu mieszkał Cienkusz, a w drugiej wyrobnik. Dom drewniany (z kominem, murami ogniowymi i szabaśnikiem) w stanie złym. Stodoła i obórka w stanie złym, chlewik dobry.

12. Franciszek Rdzeniowski – zarabiał połowę roli, druga połowę roli zarabiał dwór. W domu oprócz Rdzeniowskiego mieszkał cieśla. Dom drewniany od strony frontowej na podmurowaniu z cegły palonej, z kominem i murami ogniowymi, wszystko w stanie dobrym. Stodoła w stanie średnim, obora dobra.

13. Pustka po Bartku Lemku- całorolna, zarabiał ja dwór. W domu mieszkali komornicy. Dom drewniany, od strony frontowej na podmurowaniu z cegły palonej z kominem i piecem. Przy domu obórka w złym stanie, stodoła zrujnowana.

14. Jaśko Kopacz – zarabiał pół roli. Dom drewniany z kominek i murami ogniowymi kryty słomą w stanie średnim. Stodoła w połowie należącej do Kopacza dobra, druga połowa w stanie mniej niż średnim. Obórka Kopacza dobra, druga należąca do pustki zrujnowana.

15. Paweł Wojcieszko – zarabiał cała rolę. Dom drewniany pokryty strzechą z kominem, szbaśnikiem i murami ogniowymi. Stodółka, obórka i chlew dobre.

16. Sobek Fotyga – zarabiał całą rolę. Dom drewniany kryty strzechą z kominem i murami ogniowymi w stanie dobrym. Stodoła w stanie średnim, obórka dobra.

17. Pustka po Janie Fotydze – całorolna, zarabiał ja dwór. W domu mieszkał komornik. Dom drewniany kryty strzechą z kominem i murami ogniowymi w stanie mniej niż średnim. Stodoła w stanie mniej niż średnim.

18. Jędrzej Szałek – zarabiał całą rolę. Dom drewniany kryty strzecha z kominem i murami ogniowymi w stanie złym. Stodoła i obora dobre.

19. Szymon Kopacz i Szymon Grabek – zarabiali całą rolę. Dom drewniany z kominem i murami ogniowymi w stanie średnim. Stodoła w stanie średnim, obórka w stanie złym.

20. Pustka całorolna po Mateuszu Lemku – zarabiał ją dwór. W domu mieszka komornik Dominik Naczas. Dom drewniany kryty strzechą z kominem i murami ogniowymi w stanie złym. Obórka zrujnowana. Ogrodzenie w połowie z chrustu i w połowie z żerdzi.

21. Sobek Barszcz – zarabiał pół roli. Dom drewniany, kryty strzechą z kominem kapowym, piecem i szabaśnikiem w stanie złym. Stodoła i obórka w stanie średnim. Ogrodzenie w połowie z chrustu i w połowie z żerdzi.

22. Pustka po Jaśku Serafinie – całorolna, zarabiał ją dwór. W domu mieszka komornik Jędrzej Rączka. Dom drewniany Kryry słomą z kominem i murami ogniowymi w stanie średnim. Stodoły i obory nie ma.

23. Pustka po Franku Fotydze– całorolna, zarabiał ją dwór. W domu mieszka stelmach, czyli kołodziej wyrabiający m.in. wozy, koła, sanie. Dom drewniany kryty słomą w stanie mniej niż średnim. Stodoła bez obu wrót z stanie średnim, obórka i chlew w stanie dobrym.

24. Pustka po Bartku Lemku – półrolna, zarabiał ją dwór. W domu mieszkała komornica Wojtkowa Weselaczka. Drugą pustkę półwolną po Sobku Sakowskim zarabiał dwór. W domu mieszkał Antek Grabek. Dom drewniany kryty słomą z kominem i murami ogniowymi w stanie mniej niż średnim. Stodoła i obora w stanie średnim.

25. Michał Fotyga – zarabiał całą rolę. Miał jednego wołu. Dom drewniany z kominem i murami ogniowymi, kryty słomą w stanie dobrym. Stodoła w stanie mniej niż średnim, dwie obórki w stanie średnim.

26. Ignacy Kozdroń – zarabiał całą rolę. Dom drewniany kryty słomą z kominem szabaśnikiem i piecem, które wymagały naprawy. Stodoła i dwie obórki w stanie dobrym.

27. Wawrek Grabek – zarabiał całą rolę. Posiadał dwa woły. Dom drewniany poszyty strzechą z kominem i murami ogniowymi w stanie dobrym. Dwa chlewiki i obórka w stanie dobrym. Stodoła w stanie złym.

28. Pustka po Stachu Świądrze – całorolna, zarabiał ja dwór. Dom rozebrany. Stodoła drewniana bez wrót z frontu i z tyłu w stanie średnim. Obórka bez drzwi w stanie mniej niż średnim.

Do każdej całej roli był dodany wóz zakładany.

Dodaj komentarz