część czwarta
Rosjanie w 1831 r. przynieśli na nasz teren epidemię cholery. Jednak w miesiącu czerwcu nie odnotowano nagłego wzrostu zgonów. Do 19 czerwca było ich 3, zaś od 20 do 30 czerwca 4. Dla porównania w maju było ich 11. W lipcu zgonów było jeszcze mniej niż w czerwcu, bo tylko 4. Nagły przyrost zejść odnotowano w aktach z sierpnia 1831 r. Wiadomo, że wojska rosyjskie stacjonowały k. Krępy i tam zgonów było najwięcej. W aktach zgonów w parafii Łysobyki jest zapisane, iż w sierpnia 1831 r. zmarły na cholerę 32 osoby. Ówczesny proboszcz spisał zbiorowy akt zgonu 64/1831, w którym zanotował: „Działo się w mieście Łysobykach dnia dwudziestego szóstego sierpnia tysiąc osiemset trzydziestego pierwszego roku o godzinie drugiej z południa stawili się Tomasz Kosala [nazwisko trudne do odczytania] lat pięćdziesiąt mający sołtys wsi Krępy i Mateusz Chudowolski lat czterdzieści mający, który w czasie cholery ludzi w polu zmarłych w miesiącu sierpniu różnych dni jak następuje i oświadczyli iż ony umarli
1. Michał Smolarz gospodarz z Krępy lat czterdzieści sześć mający pozostawił po sobie małżonkę.
2. Umarł Błażej Smolarz gospodarz z Krępy lat czterdzieści żyjący pozostawił po sobie owdowiałą żonę Katarzynę z Kaczorów.
3. Umarł Krzysztof Smolarz gospodarz z Krępy lat czterdzieści dwa żyjący zostawiwszy po sobie owdowiałą żonę Franciszkę z Kielmasów.
4. Umarł Józef Kępa gospodarz z Krępy wdowiec po zmarłej Franciszce z Jóźwików lat pięćdziesiąt mający.
5. Umarła Franciszka Kępa z Jóźwików żyjąca lat czterdzieści pięć zostawiwszy po sobie zmarłego męża Józefa Kępę.
6. Umarł Jakub Świąder gospodarz z Krępy żyjący lat sześćdziesiąt siedem pozostawiwszy po sobie owdowiałą wdowę Ewę ze Stępniaków.
7. Umarł Antoni Pasieka gospodarz żyjący lat trzydzieści siedem pozostawiwszy po sobie owdowiałą żonę Małgorzatę z Gałązków.
8. Umarła Katarzyna córka Antoniego i Małgorzaty Pasieków małżonków pół roku żyjąca.
9. Umarła Rozalia Litwinowa żyjąca lat osiemdziesiąt wdowa po zmarłym Michale Litwinie.
10. Umarł Franciszek Stępniak wyrobnik żyjący lat pięćdziesiąt pozostawiwszy po sobie owdowiałą żonę Maryannę z Kaczorów.
11. Umarł Piotr Gaguła gospodarz żyjący lat pięćdziesiąt pozostawiwszy po sobie owdowiałą żonę Józefę z Wawrzenczaków.
12. Umarła Anna Kępina żyjąca lat dwadzieścia pięć pozostawiwszy po sobie owdowiałego męża Jacentego Kępę.
13. Umarł Jan Kępa syn Jacentego i Anny z Busaków pięć lat żyjący.
14. Umarł Józef Gałązka gospodarz lat dwadzieścia żyjący syn Franciszka i Anny Gałązków.
15. Umarła Zofia Cienkuszowa żyjąca lat sześćdziesiąt wdowa po zmarłym Wojciechu Cienkuszu.
16. Umarła Maryanna Prusakowa lat pięćdziesiąt sześć żyjąca zostawiwszy po sobie owdowiałego męża Jakuba Prusaka.
17. Umarł Grzegorz Gałązka syn Błażeja i Rozalii żyjący lat siedem i pół.
18. Umarła Małgorzata Chudowolska ze Stańczaków lat trzydzieści żyjąca pozostawiwszy po sobie owdowiałego męża Mateusza Chudowolskiego.
19. Umarł Walenty Siwek gospodarz mający lat siedemdziesiąt pozostawiwszy po sobie owdowiałą żonę Katarzynę z Kępów.
20. Umarła Agnieszka Ochówna żyjąca lat siedemnaście córka Piotra i Katarzyny z Pienków Ochów małżonków.
21. Umarł Paweł v Roch parobek żyjący lat pięćdziesiąt z niewiadomego nazwiska pozostawił żonę nieświadomą gdzie i jak się zowie.
22. Umarł Piotr Cienkusz żyjący lat dwa i pół syn Jana i Elżbiety z Kielmasów Cienkuszów Małżonków.
23. Umarł Stanisław Pianowski wyrobnik żyjący lat trzydzieści pozostawiwszy po sobie owdowiałą żonę Agatę ze Stępniaków.
24. Umarła Agnieszka Kozłowa żyjąca lat pięćdziesiąt pozostawiwszy po sobie owdowiałego męża Franciszka Kozła.
25. Umarł Jan Pianowski żyjący lat dwa i pół syn po zmarłym Stanisławie i żyjącej Agacie ze Stępniaków małżonków Pianowskich.
26. Umarła Maryanna Pianowska rok jeden i pół żyjąca córka Stanisława zmarłego i Agaty żyjącej małżonków Pianowskich.
27. Umarła Łucja Grabkówna córka Grzegorza i Łucji z Kaczorów małżonków Grabków lat trzy żyjąca.
28. Umarła Julianna Karwowska żyjąca lat pięćdziesiąt pozostawiwszy po sobie owdowiałego męża Szymona Karwowskiego.
29. Umarła Jadwiga Ciołkowa żyjąca lat pięćdziesiąt wdowa po zmarłym mężu Błażeju Ciołku.
30. Umarła Katarzyna Śmierzkówna żyjąca lat siedemnaście córka Antoniego i Rozalii z Szymanowskich małżonków Śmieszkaów.
31. Umarł Damian Śmiglewski żyjący lat pięćdziesiąt pozostawiwszy po sobie owdowiałą żonę Jadwigę z Kwiecińskich.
32. Umarł Ignacy Stępniak syn Mateusza i Teresy z Litwinów małżonków Stępniaków lat dwa żyjący.
Po przekonaniu się przez świadków naocznych o zejściu osób zmarłych na cholerę w Krępie których ciała w różnych miejscach bez meldowania Urzędnikom Stanu Cywilnego w polu pochowane, przed stojącym świadkom przeczytane przez Administratora podpisane zostały gdyż świadkowie pisać nie umieją” . Akt podpisał ks. Stanisław Zakrzewski.
W 1827 r. w Krępie mieszkało 282 mieszkańców, zmarli na cholerę w 1831 r. stanowili 11,34 %. Wśród zmarłych było 10 dzieci i 22 osoby dorosłe.
Brak zapisków w aktach kościelnych, by epidemia dotknęła mieszkańców innych miejscowości, chociaż można przypuszczać, że niektóre pochówki rodzinne to zmarli na cholerę, np. we wrześniu 1931 r. w Łysobykach zmarły np.: Zofia Kijek i jej s. Szymon, czy Zofia Szabelska i jej mąż Walenty, w Przytocznie cztery osoby z rodziny Strzałkowskich. W tym miesiącu na 17 pochówków aż 14 to pochówki z Przytoczna i Łysobyk, które odbyły się między 7 a 11 września 1831 r.
Okoliczności sprzyjały temu, by bitwa pod Łysobykami zakończyła się sukcesem wojsk polskich. Korpus Rudigera znalazł się w pułapce: od wschodu, zachodu i północy otoczony oddziałami polskimi, od południa odwrót Rosjan utrudniała rzeka Wieprz.
Dlaczego więc Rosjanie wyszli bez szwanku? Złożyło się na to kilka przyczyn:
– błędne decyzje gen. Skrzyneckiego na poziomie przygotowywania wyprawy: naniesienie błędnych zmian do opracowanego planu przez gen. Ignacego Prądzyńskiego, mianowanie naczelnym wodzem korpusu gen. Jankowskiego, opóźnianie wymarszu wojsk, co eliminowało element zaskoczenia przeciwnika
– brak łączności między polskimi dowódcami: gen. Ramorino, Jankowskim, ale też nie dostarczono na czas ostatnich rozkazów gen. Jankowskiego do gen. Turno i gen. Bukowskiego
– brak należytego rozpoznania przeciwnika, na godz. przed bitwą gen. Jankowski był przekonany, iż będzie walczył tylko z częścią wojsk Rüdigera liczącym 3-4 tys. żołnierzy
– nieudolność gen. Jankowskiego w dowodzeniu na poziomie korpusu: podzielenie sił polskich na kilka części (by uniemożliwić ucieczkę przeciwnika), niezabezpieczenie taboru, paraliż decyzyjny, zbytnia ostrożność, brak wiary w zwycięstwo
– brak wzajemnej pomocy w czasie podjętych walk: gen. Ramorino i gen. Bukowski nie wsparli walczących Polaków pod Budziskami.
– bierność, nadmierna ostrożność czy wręcz tchórzostwo dowódców: gen. Ramorino, gen. Bukowskiego.