19 lutego br. zamieściłam „Spis włościan majątku Przanowskiego i opis budowli przez nich posiadanych.” Jest to fragment dużego zbioru dokumentów pod nazwą ”Zbiór dokumentów prawnych i rachunków majątku rodziny Przanowskich” T. 3. z 1858 r. Dzisiaj przedstawiam kolejny fragment „Powinności przypadające włościanom” – jednym słowem wymiar pańszczyzny:
1.. Włościan wyszczególnionych powyżej (mowa o gospodarzach, których wymieniłam w poście z 19 lutego) tak w zarabianiu w naturze, jak też opłacane w pieniądzach i daninach dla właścicieli dóbr Przytoczno- jak niemniej obowiązki tychże dla Instytutów duchownych – dla Gminy i Rządu spisane są szczegółowo w tabeli prestacyjnej pod dniem 6/18 stycznia 1846 r. sporządzonej, a przez Komissyę Rządową Spraw Wewnętrznych i Onych pod dniem1/13 grudnia b.r. zatwierdzonej.
Nadmienia się tylko, że śp. Wojciech Przanowski, właściciel dóbr Przytoczna na zasadzie protokołu z dn. 10 stycznia 1852 r., w Aktach Gminy Przytoczno w oryginale znajdującego się – zwolnił włościan swych na lat 3 od powyższej daty licząc, od odrabiania 1° dnia ciągłego tygodniowo przez każdego gospodarza i dawanie ośmiu garncy żyta i szesnastu owsa osepu – Stan ten rzeczy jednak, to jest odrabiania pańszczyzny i dawania osepu zmniejszonej przez śp. Wojciecha Przanowskiego ilości, pozostał do dziś niezmienionym.
2. Miasto Łysobyki na zasadzie przywileju ezzekucyjnego z r. 1498 obowiązane jest opłacać czynsze w pieniądzach w ilości złp 1483 gr 18 (rsr. 222 kop. 54)rocznie oraz dawać osep z owsa koszy pięćdziesiąt i daninę 25-ciu sztuk gęsi na rok.
Słownik:
garniec – miara objętości; najczęściej 1 garniec odpowiadał 4 kwartom, czyli ok. 3,77 – 4 l. Wielkość ta była zróżnicowana regionalnie, np. garniec warszawski w XIX w. to 3, 77 l, garniec krakowski = 3,42 l.
osep lub osyp– wymiar daniny najczęściej w życie lub owsie pobierany od gospodarstwa chłopskiego.
kosz – w XIX w. funkcjonował jako miara zwyczajna, lokalna i orientacyjna. Jego pojemność zależała od regionu. Był miarą „na oko” lub lokalnie „kosz włościański”
przywilej ezzekucyjny– to szczególne uprawnienie do zaspokojenia należności w pierwszej kolejności przed innymi.